Gerardus Johannes Josephus Veldman (1873-1947) werd geboren in Gouda en was volgens het RKD al vanaf zijn dertiende jaar fotograaf in Den Haag. Daar zet ik dan wel wat vraagtekens bij… Na wat onderzoek weet ik dat hij als fotograaf in Utrecht ging werken toen hij 23 jaar was. Hij was werkzaam in Angerlo, Utrecht, Den Haag, Voorburg, Amsterdam, Rotterdam, Arnhem en streek uiteindelijk in 1910 neer in Tilburg. Ik heb ontdekt dat hij in Amsterdam werkzaam was in de winkel van Merkelbach waar camera’s, toverlantaarns en stereoscopen werden verkocht. Hij zal vast hebben samengewerkt met zoon Jacob die in 1913 een beroemd foto-atelier aan het Leidseplein begon.
In Tilburg opende Johannes een eigen fotozaak aan de Heuvel. Hij verkocht er apparatuur, foto accessoires, maakte portretfoto’s en ging af en toe op pad met de camera voor fotografie opdrachten.
Een lugubere klus
In het regionaal archief van Tilburg vinden we een rekening aan de politie Tilburg voor een opdracht uitgevoerd in december 1918. De omschrijving is eraf geknipt, maar Fotomuseum Tilburg weet de reden.
De moord in Haaren
De Oisterwijkse Antonia Veldhuizen was erachter gekomen dat haar ex vriend Antonie van Dijk samen met zijn broer flink wat geld had verdiend in Limburg. Zo zou hij wel 140 gulden op zak hebben. Samen met de leerlooiersknecht Gerardus Martinus Verhoeven en de drie jaar jongere Antonius de Kort beraamde zij een plan om hem dat geld afhandig te maken. Antonia zou Toon van Dijk naar een afgelegen plek lokken in Haaren en de mannen zouden hem vervolgens van kant maken en beroven.
En zo geschiedde; Antonia lokte Toon mee naar een schaarhoutbosje waar de twee mannen hen opwachtten. Ze grepen hem beet, drukte hem op de grond en Martinus sneed hem twee keer in de hals. De buit was een gevulde portemonnee, portefeuille en een horloge. Tonia kreeg voor haar tip en hulp 12,50 waar ze de andere dag een bloesje voor kocht.
Pas twee dagen later werd het lichaam van Toon gevonden door een wandelaar. Het lichaam werd naar Tilburg gebracht en Johannes Veldman kreeg van de politie opdracht om het lichaam te fotograferen. Iets wat naar mijn mening nog wel even op zijn netvlies gebrand bleef staan.
De daders werden gepakt, beide mannen kregen levenslang en Antonia 15 jaar gevangenisstraf.
Cineast Gerard Veldman
Gerard de zoon van Johannes had naast fotografie ook grote interesse in het bewegende beeld. Zijn eerste grote productie was een promotie film voor het Wit-gele-Kruis in Tilburg. Deze film werd in een recensie van de Maasbode uit 1937 volledig afgebrand. Enkele harde oordelen uit dit artikel:
- De camerahoek had wat meer speling mogen hebben
- De belichting is niet altijd goed
- Het ontbreekt veel te veel aan goede montage
- De gesproken tekst is een brabbeltaaltje
- De film kan zeker de helft korter
- Filmisch zoo zwak…
Maar Gerard gaf niet op na deze slachtpartij, zijn vader overleed in 1947 en hij zette de fotozaak voort onder de naam Foto en Kino handel G.J. Veldman. Hij richtte het filmbedrijf Brabant Film (later Parcival) op en produceerde diverse films waaronder een documentaire over de Tulpenrally, een reclame film voor de Porto Quick en de film Reizigers tegen wil en dank.
Deze laatst genoemde is een film over Nederlandse repatrianten die vanuit Duitsland en andere plekken in Europa terugkeerden naar hun vaderland. De originele film ligt momenteel in het archief van Beeld en Geluid, maar wij hebben exclusief een gedigitaliseerde versie weten te bemachtigen. In onze eigen online FMT cinema kunt u deze historische documentaire bekijken.
Reizigers
tegen wil en dank
Documentaire door Gerard Veldman
Bronnen:
Regionaal Archief Tilburg
Brabant Wiki
Delpher
RKD
Foto in header: Opvang Belgische vluchtelingen in Tilburg, door Foto Atelier Veldman.