De vaste bezoekers van FMT hebben al gemerkt dat ik naast het curator zijn ook een grote interesse heb in de geschiedenis van de fotografie. Ik ben dan ook nog lang niet klaar met schrijven over de Tilburgse fotografen van vroeger.
In het verlengde van die interesse verzamel ik ook oude foto’s en doe dat voornamelijk via veilingen. Onlangs bood een Franse handelaar verschillende foto’s aan uit de periode 1890 tot 1930. Een aantal van die foto’s trokken mijn aandacht en ik ben er op gaan bieden. De handelaar had geen minimumprijs ingesteld dus het bieden begon bij 1 euro. Wanneer er grote interesse is in een object kan de prijs flink oplopen, maar in dit geval bleef de prijs onder de 50 euro.
Zo verkreeg ik drie gesigneerde foto’s van de Engelse fotograaf Bertram Park en een picturale foto met een titel verzonnen door de handelaar en van een onbekende fotograaf. Vooral die ene foto had mijn interesse omdat ik groot liefhebber ben van het picturalisme dat zijn hoogtepunt kende tussen 1890 en 1910.
Een soort van vlinders in mijn buik ontstond bij het zien van deze foto, ik herkende daar een bepaalde techniek in die vooral door de Fransman Robert Demachy werd geperfectioneerd. Het gom bichromaat procedé. Ik had de afbeelding nog niet in handen want die verbleef ergens tussen een Frans en Nederlands vliegveld, maar ben wel het internet af gaan speuren.
Via een link op de Wikipedia pagina over deze Robert kwam ik in de internet Archives. De originele website bestond niet meer, maar er waren nog wat pagina’s beschikbaar in dit online archief. En zowaar kwam ik de foto tegen die ik had aangekocht, mijn enthousiasme bereikte een hoogtepunt toen ik de naam van de fotograaf las: Robert Demachy.
Zou het? Heb ik een echte Demachy gekocht met een waarde tussen de 1000 en 2000 euro?
Robert Demachy
In 1895 toonde de fotograaf/kunstenaar Robert Demachy (1859-1936) voor het eerst zijn gom bichromaat afdrukken op exposities in Parijs, Brussel en Londen. De bezoekers waren verbaast over de kwaliteit, tinten en esthetiek, het werd beschouwd als een nieuwe revolutionaire afdruktechniek. Hij werd snel beroemd in Europa en Amerika, vervolgens tot erelid gebombardeerd van de Photo-Club de Paris.
Demachy nam deel aan diverse Fotosalons en zijn gom bichromaat drukken werden een bron van inspiratie over de hele wereld (en nu nog steeds). Vanaf 1899 werd zijn werk voor het eerst tentoongesteld in de USA. De New York Cameraclub opende in december van dat jaar een expositie gewijd aan het picturalisme, daarvoor werden werken uit privé collecties geleend. De wereldberoemde fotograaf Alfred Stieglitz bezat zeven werken van Demachy die hij uitleende voor die tentoonstelling. Stieglitz speelde een belangrijke rol in het geven van bekendheid aan het werk van Demachy in Amerika.
Nader bekeken
Nu even terug naar mijn aankoop, een foto gemaakt door Robert Demachy. Maar er is wat vreemds aan. De foto is op een papieren blad geplakt met daartussen nog een soort van vloeipapier. Het steunblad heeft een formaat van 30×22 cm en de afdruk zelf is 21×12 cm.
Bij de gevonden afbeelding op het internet staat de volgende omschrijving:
Street in Lisieux
Demachy, Robert (1859-1936)
Camera Work XVI, 1906
Halftone 21,3×12,3
Ik heb in ieder geval de juiste titel van het werk, de handelaar noemde het ‘straatje met zicht op een kerk’. Het is duidelijk waar de foto is genomen: Lisieux in Normandië. Demachy woonde zelf in Hennequeville slechts 35 kilometer van Lisieux. Ja en dan ben ik wel zo nieuwsgierig om te achterhalen welke kerk het is en hoe het straatje heet. Google Maps!
Het straatje is Rue Aristide Briand en de kerk Halle Saint Jacques een oude katholieke kerk uit begin 16de eeuw. De huizen op de foto zijn inmiddels verdwenen, misschien liggen de funderingen nog onder de huidige grasperkjes.
Maar toen las ik de rest van de omschrijving, Camera Work XVI, 1906 en halftoon. Hoezo halftoon het is toch een foto? Ik kreeg een vaag vermoeden dat mijn aankoop mogelijk een reproductie is. Maar wat is Camera Work?
Camera Work
Camera Work was ontsproten in het brein van de al eerder genoemde Alfred Stieglitz. Het was een magazine dat hij uitgaf tussen 1903 en 1917 Maar het was niet zomaar een magazine…
Het moest volgens Stieglitz het mooiste tijdschrift ooit worden. Hij vroeg Edward Steichen om de cover te ontwerpen en gebruik te maken van Art Nouveau typografie. De foto’s werden niet zomaar op een pagina afgedrukt, het werden hoogwaardige fotogravures gedrukt op Japans zijdepapier en deze werden met de hand op de pagina’s geplakt. Het was een kwartaalblad en van iedere uitgave werden 1000 exemplaren gemaakt.
Fotogravure
Stieglitz was gefascineerd door de kwaliteit van de fotogravure. Om het fijne er van te weten ging hij in de leer bij de staatsdrukkerij en fotografische school in Wenen. De fotogravure omschreef hijzelf als de beste van alle fotografische reproductietechnieken. Omdat de drukplaat in veel gevallen rechtstreeks werd gemaakt van het negatief van de fotograaf, zag hij de afdruk als een equivalent van het origineel. De fotogravures werden gemaakt in zijn eigen bedrijf de Photochrome Engraving Company. Alfred was nauw betrokken bij het produceren van de afbeeldingen voor het blad Camera Work. Hij retoucheerde de platen zelf waar nodig en controleerde de foto’s voordat ze in het tijdschrift werden geplakt.
Je begrijpt dat vanwege de hoogwaardige kwaliteit foto’s in het tijdschrift deze door veel ontvangers uit elkaar werd gehaald. De losse afbeeldingen in een lijstje en je had een prachtig werk aan de muur van een beroemde fotograaf.
En dan mijn foto…
Wat heb ik daadwerkelijk in handen?
Het blijkt een fotogravure geplakt op een bladzijde uit het magazine Camera Work nummer 16 uit 1906. Er gaat een PDF rond op internet waarin je het volledige blad editie 16 kunt bekijken. En inderdaad daarin worden meerdere foto’s van Demachy getoond inclusief degene die ik heb.
Heb ik een miskoop gedaan? Nee absoluut niet! Als je nagaat dat vier bij elkaar gebonden nummers van Camera Work 45000 euro moeten opbrengen, reken dan maar uit wat die ene pagina die ik heb waard zou kunnen zijn.
De los gehaalde fotogravures uit het blad Camera Work zijn verspreid over de hele wereld en opgenomen in collecties van grote musea. Ik ben blij met mijn fotogravure van het straatje in Lisieux, gemaakt door de fotograaf Robert Demachy en gereproduceerd door die andere beroemde fotograaf Alfred Stieglitz. Een afdruk waar twee grootheden in de fotografie aan hebben meegewerkt.
Wilko van Beek
februari 19, 2024 at 1:31 pmBoeiend verhaal weer!