Fotografie is meer dan techniek; het is een zoektocht naar schoonheid, betekenis en emotie. Onlangs had ik het genoegen een toespraak te houden over dit onderwerp, tijdens de expositie van fotogroep Fomo in Oisterwijk. Dit leidde tot reflecties over esthetiek tijdens het bespreken van een aantal foto’s.
Een ontmoeting in de kroeg
Voordat FotoMuseum Tilburg een online expositie maakt voor een fotograaf, spreken we soms af in een lokaal kroegje. Zo ook een aantal maanden geleden, toen we samenkwamen met twee bijzondere fotografen: Gerard van Dijk en Hubert van Liefland. Gerard’s online expositie over smartphonefotografie publiceren we nog deze maand, samen met een tutorial. Hubert ontmoetten we tijdens de expositie van Fotogroep De Huiskamer. Zijn collages vol met symboliek sprongen eruit. Hubert heeft gestudeerd aan de Rietveld Academie, waar het woord “esthetisch” bijna als een scheldwoord werd gezien. Dit zette me aan het denken over mijn eigen opleiding.
De invloed van mijn grafische achtergrond
Tijdens mijn studie aan de Grafische MTS hamerde een tekenleraar van de oude stempel erop dat ons werk esthetisch verantwoord moest zijn. Die lessen hebben mijn fotografie gevormd. Onlangs vond ik tekeningen uit die tijd, waaronder één die me deed denken aan een foto die ik later in het Rijksmuseum maakte. Het was een mooi moment van herkenning: hoe sterk mijn verleden mijn fotografie nog steeds beïnvloedt. Toch probeer ik die invloed soms los te laten en nieuwe vormen te ontdekken.
Wat maakt iets esthetisch?
Esthetiek gaat over wat we mooi en harmonieus vinden. Maar in fotografie streven we vaak naar meer: likes op Instagram of Facebook zijn daar onderdeel van. Wat bepaalt of een foto esthetisch is? Is iets onesthetisch per definitie slecht? Wanneer je het schoonheidsideaal loslaat, kun je krachtigere verhalen vertellen – in de regel minder toegankelijk voor het grote publiek, maar des te persoonlijker.
Inspiratie uit onverwachte hoeken
In het televisieprogramma “Krabbé zoekt” ging het laatst over Matisse. Hij werd klassiek opgeleid, maar koos zijn eigen pad. Hij ging experimenteren met kleuren en penseelstreken. Toen hij voor het eerst mocht exposeren in Parijs werd zijn werk niet begrepen; het voldeed niet aan de normen van die tijd. Dit doet mij denken aan de foto’s van Rikkie Nitsche, te zien in onze online expositie “In Search of Everything”. Haar werk valt waarschijnlijk voor het grote publiek buiten de norm van wat we mooi vinden, maar vertelt een diep persoonlijk verhaal. Fotografie is ook emoties oproepen.
De rol van technologie in esthetiek
Sommigen gaan ver om esthetiek te objectiveren. Neem de “Nadia”-camera van meneer Kupresanin: deze geeft een percentage van hoe esthetisch je onderwerp is, gebaseerd op een algoritme. Maar wat zijn die criteria? Waarschijnlijk zijn deze bedacht door de maker. Zelf zou ik letten op compositie, toning, contrast, nabewerking en hoe het werk aansluit bij de huidige schoonheidsnormen. Toch blijft smaak tijdgebonden. Denk aan de trend van stillevens en portretten in de stijl van oude meesters, of de recente populariteit van natuurfotografie.
Wil je weten hoe het Algoritme van meneer Kupresanin jouw foto beoordeeld?
Je kunt het uitproberen door je foto te uploaden op de website van everypixel.com.
Kies je eigen pad
Mijn advies? Word een Matisse. Laat je niet beperken door algoritmes of trends. Maak foto’s waar je zelf blij van wordt. Fotografie is een persoonlijke expressie, en esthetiek is slechts een van de vele manieren om verhalen te vertellen.